MÜSPET ZARAR (OLUMLU ZARAR)
TANIM VE KAPSAM
MÜSPET ZARAR, SÖZLEŞMENİN HİÇ VEYA GEREĞİ GİBİ YA DA VAKTİNDE İFA EDİLMEMESİNDEN DOĞAN ZARARDIR. MÜSPET ZARAR, ALACAKLININ TAM VE DOĞRU BİR İFAYA İLİŞKİN MENFAATİDİR. MÜSPET ZARAR, EDİM, BORÇLU TARAFINDAN TAM VE GEREĞİ GİBİ YERİNE GETİRİLMİŞ OLSAYDI, ALACAKLININ MALVARLIĞININ GÖSTERECEĞİ DURUM İLE HALİHAZIRDA GÖSTERDİĞİ DURUM ARASINDAKİ FARKTIR. BİR BAŞKA DEYİŞLE NÜSPET ZARAR; BORÇLU, EDAYI GEREĞİ GİBİ VE VAKTİNDE YERİNE GETİRSEYDİ ALACAKLININ MAMELEKİ NE DURUMDA OLACAK İDİYSE, BU DURUMLA EYLEMLİ DURUM ARASINDAKİ FARKTIR. MÜSPET ZARARDA SÖZLEŞME İFA EDİLSEYDİ ELDE EDİLECEK MENFAATİN TAZMİNİ GEREKİR. YANİ MÜSPET ZARARIN KONUSUNU SÖZLEŞME GEREĞİ GİBİ İFA EDİLMİŞ OLSAYDI DOĞMAYACAK ZARARLAR OLUŞTURMAKTADIR.
MENFÎ ZARAR (OLUMSUZ ZARAR)
TANIM VE KAPSAM
MENFİ ZARAR İSE SÖZLEŞMENİN KURULAMAMASINDAN VEYA GEÇERSİZ OLMASINDAN DOĞAN ZARARDIR. MENFÎ ZARAR SÖZLEŞMENİN KURULDUĞUNA VEYA GEÇERLİ OLARAK KURULMUŞ BULUNDUĞUNA DUYULAN GÜVENİN BOŞA ÇIKMASINDAN DOĞAN ZARAR SÖZ KONUSUDUR VE BU NEDENLE MENFÎ ZARARA GÜVEN ZARARI DA DENİR. HÜKÜM İFADE ETMEYEN BİR BORÇ İLİŞKİSİNİN HÜKÜM İFADE ETTİĞİNE VE HÜKÜM İFADE EDİYORMUŞ GİBİ SONUÇ DOĞURACAĞINA GÜVENMEKTEN DOĞAN ZARAR MENFÎ ZARARDIR. MENFÎ ZARARDA İSE SÖZLEŞME YAPILMAMIŞ OLSAYDI UĞRANILMAYACAK ZARAR TAZMİN EDİLİR. MENFİ ZARARIN KONUSUNU İSE SÖZLEŞME HİÇ YAPILMAMIŞ OLSAYDI DOĞMAYACAK OLAN ZARARLAR OLUŞTURMAKTADIR.
ZARARIN KAYNAĞI
MÜSPET ZARAR (OLUMLU ZARAR)
GEÇERLİ BİR SÖZLEŞMENİN HİÇ İFA EDİLMEMESİ, GEÇ VEYA GEREĞİ GİBİ İFA EDİLMEMESİ. MÜSPET ZARAR BORCUN İFA EDİLMEMESİNDEN KAYNAKLANMAKTADIR.
MENFÎ ZARAR (OLUMSUZ ZARAR)
SÖZLEŞMENİN GEÇERSİZ OLMASI, HÜKÜMSÜZ KALMASI, SÖZLEŞMEDEN DÖNÜLMESİ VEYA SÖZLEŞMENİN KURULACAĞINA DUYULAN GÜVENİN BOŞA ÇIKMASI. MENFİ ZARAR KURULAMAYAN VEYA GEÇERLİ OLMAYAN BİR SÖZLEŞMEDEN KAYNAKLANMAKTADIR.
KORUNAN MENFAAT
MÜSPET ZARAR (OLUMLU ZARAR)
İFA MENFAATİ (ERFÜLLUNGSINTERESSE): ALACAKLININ EDİMİN GEREĞİ GİBİ İFASINDAKİ MENFAATİ.
MENFÎ ZARAR (OLUMSUZ ZARAR)
GÜVEN MENFAATİ (VERTRAUENSINTERESSE): SÖZLEŞMENİN GEÇERLİ OLDUĞUNA VEYA KURULACAĞINA DUYULAN GÜVEN. MENFİ ZARAR, ALACAKLININ SÖZ KONUSU SÖZLEŞMEYİ YAPMAMASINDAKİ MENFAATE KARŞILIK GELEN ZARARDIR.
SÖZLEŞMENİN ÂKIBETİ
MÜSPET ZARAR (OLUMLU ZARAR)
SÖZLEŞME GEÇERLİDİR VE YÜRÜRLÜKTEDİR; TAZMİNAT TALEBİ İFA TALEBİNİN YERİNİ ALIR. MÜSPET ZARAR, ALACAKLININ İFADAN VAZGEÇEREK ZARARININ TAZMİNİNİ İSTEMESİ HÂLİNDE SÖZ KONUSU OLUR; ALACAKLININ İFAYA İLİŞKİN TALEP HAKKININ YERİNİ MÜSPET ZARARININ TAZMİNİNE DAİR TALEP HAKKI ALMAKTADIR.
MENFÎ ZARAR (OLUMSUZ ZARAR)
SÖZLEŞME YÜRÜRLÜKTE DEĞİLDİR. DOLAYISIYLA MENFİ ZARARIN İSTENEBİLMESİ İÇİN SÖZLEŞME AYAKTA/YÜRÜRLÜKTE OLMAMALIDIR.
HESAP YÖNTEMİ (FARK TEORİSİ
MÜSPET ZARAR (OLUMLU ZARAR)
İFA VARSAYIMI: MALVARLIĞININ MEVCUT DURUMU İLE SÖZLEŞME GEREĞİ GİBİ İFA EDİLSEYDİ BULUNACAĞI DURUM ARASINDAKİ FARK.
MÜSPET ZARAR (OLUMLU ZARAR) SÖZLEŞME TAM OLARAK İFA EDİLMİŞ
MENFÎ ZARAR (OLUMSUZ ZARAR)
GÜVEN VARSAYIMI: MALVARLIĞININ MEVCUT DURUMU İLE SÖZLEŞME HİÇ YAPILMASAYDI BULUNACAĞI DURUM ARASINDAKİ FARK.
ALACAKLININ MALVARLIĞININ HALİHAZIR DURUMU İLE SÖZLEŞME YAPILMAMIŞ OLSA İDİ ALACAKLININ MAL VARLIĞININ OLUŞACAĞI DURUM İLE SÖZLEŞMENİN İFA EDİLMEMİŞ OLMASI NEDENİYLE MEVCUT DURUM ARASINDAKİ FARKTIR.
FORMÜL:
A. MÜSPET ZARAR = İFA EDİLSEYDİ EDİLDİĞİ ANDAKİ DURUM – HALİHAZIRDAKİ DURUM.
OLSAYDI ARZ EDECEĞİ DURUM ARASINDAKİ FARK, MENFİ ZARARI MEYDANA GETİRİR.
FORMÜL:
B. MENFÎ ZARAR = SÖZLEŞME YAPILMASAYDI OLACAĞI DURUM - HALİHAZIRDAKİ DURUM.
BAŞLICA ZARAR KALEMLERİ, TÜRLERİ VE ÖRNEKLER
MÜSPET ZARAR (OLUMLU ZARAR)
EDİMİN DEĞERİ. SÖZLEŞMENİN İFASINDAN YOKSUN KALINAN KÂR. GECİKME ZARARLARI VE AŞKIN ZARAR (TBK 122). GEREĞİ GİBİ İFA ETMEMEDEN DOĞAN ZARARLAR.
MÜSPET ZARAR; FİİLİ ZARAR VE YOKSUN KALINAN KÂRDAN OLUŞUR.
A. FİİLİ ZARAR: BORÇLANILAN EDİMİN İFA EDİLMEMESİ NEDENİYLE ALACAKLININ MALVARLIĞININ AKTİF KISMININ AZALMASINA VEYA PASİF KISMININ ÇOĞALMASINA FİİLİ ZARAR DENİR.
B. YOKSUN KALINAN KÂR: YOKSUN KALINAN KAR DA MÜSPET ZARARIN BİR PARÇASINI OLUŞTURUR. BORCA AYKIRI DAVRANIŞ OLMASAYDI, ALACAKLININ MALVARLIĞININ GÖSTERECEĞİ ARTIŞA YOKSUN KALINAN KAR DENİR. BURADA SÖZLEŞMENİN İHLALİ MALVARLIĞINDA MEYDANA GELECEK MUHTEMEL BİR ARTIŞI ENGELLEMİŞ, ÖNLEMİŞTİR...
YOKSUN KALINAN KAR YA MALVARLIĞININ AKTİF KISMININ ARTMAMASINDAN YADA PASİF KISMININ AZALMAMASINDAN MEYDANA GELİR (PROF. DR. FİKRET EREN, DR. ÜNSAL DÖNMEZ, EREN BORÇLAR HUKUKU ŞERHİ, CİLT III, S. 2261, 2262).
MENFÎ ZARAR (OLUMSUZ ZARAR)
SÖZLEŞMENİN KURULMASI MASRAFLARI (NOTER, HARÇ, DAMGA VERGİSİ, YOL/NAKLİYE VB.). İFAYA HAZIRLIK İÇİN YAPILIP BOŞA GİDEN HARCAMALAR. SÖZLEŞMEYE GÜVEN NEDENİYLE KAÇIRILAN FIRSATLARIN KAYBI.
MENFİ ZARARDA KAÇIRILAN FIRSAT, MÜSPET ZARARDA YOKSUN KALINAN KARA BENZER (EREN BORÇLAR HUKUKU ŞERHİ, CİLT III, S. 2263, 2264).
MENFÎ ZARARA ÖRNEKLER:
● AA. NOTER VEYA RESMİ BİR MAKAMDA YAPILAN SÖZLEŞMELER İÇİN ÖDENEN RESİM, HARÇ VE GİDERLER.
● BB. ALACAKLININ, BORÇLU TARAFINDAN YAPILACAK İFAYI KABUL İÇİN YAPTIĞI GİDERLER.
● CC. YAPILAN SÖZLEŞMENİN GEÇERLİLİĞİNE GÜVENEREK BAŞKA BİR SÖZLEŞME YAPMAMAK.
0 Yorumlar