NAMUSSUZLUK MU, FIRSATÇILIK MI? "AÇGÖZLÜLÜK ENFLASYONU" GERÇEĞİ

HALK ARASINDA VEYA GÜNLÜK DİLDE HİSSEDİLEN BU DURUM, İKTİSAT LİTERATÜRÜNDE DE DOĞRUDAN KARŞILIĞI OLAN VE SON YILLARDA SIKÇA TARTIŞILAN BİR OLGUDUR. YAŞADIĞINIZ BU TEPKİ VE FİYAT ARTIŞLARINA DAİR HİSSETTİĞİNİZ ADALETSİZLİK DUYGUSU OLDUKÇA ANLAŞILIRDIR; ÇÜNKÜ TÜKETİCİNİN "FİYAT ALGISININ BOZULMASI" BU SÜRECİN EN BELİRGİN SONUÇLARINDAN BİRİDİR.  

BU DURUMU AÇIKLAYAN TEMEL EKONOMİK VE DAVRANIŞSAL DİNAMİKLER ŞUNLARDIR:

1. FIRSATÇILIK / AÇGÖZLÜLÜK ENFLASYONU (GREEDFLATİON)  

LİTERATÜRDE GREEDFLATİON (AÇGÖZLÜLÜK ENFLASYONU) VEYA FIRSATÇILIK ENFLASYONU OLARAK ADLANDIRILAN KAVRAM, TAM OLARAK BAHSETTİĞİNİZ TABLOYU TANIMLAR.

• GENEL ENFLASYONİST BİR ORTAMDA MALİYETLER DURULSA VEYA BAZI KALEMLERDE ARTIŞ OLMASA BİLE, FİRMALAR YÜKSEK ENFLASYON ORTAMINI BİR "SİS PERDESİ" OLARAK KULLANABİLİR.  
• TÜKETİCİNİN NEYİN KAÇ PARA OLMASI GEREKTİĞİNE DAİR REFERANS FİYAT ALGISI KAYBOLDUĞU İÇİN, ŞİRKETLER KÂR MARJLARINI ARTIRMAK AMACIYLA FİYATLARI MALİYET ARTIŞLARININ ÜZERİNDE YÜKSELTME EĞİLİMİ GÖSTEREBİLİR.  

2. BEKLENTİ ENFLASYONU VE FİYATLAMA DAVRANIŞLARININ BOZULMASI  

UZUN SÜRE YÜKSEK ENFLASYON YAŞANAN EKONOMİLERDE İŞLETMELER FİYAT BELİRLERKEN GEÇMİŞ MALİYETLERE DEĞİL, GELECEKTE KARŞILAŞABİLECEKLERİ MUHTEMEL MALİYETLERE ODAKLANIR.

• BİR MARKET SATICI ÜRÜNÜNÜ YENİLEMEK İSTEDİĞİNDE YARIN DAHA PAHALIYA ALACAĞINI DÜŞÜNÜYORSA, HENÜZ KENDİ MALİYETİ ARTMAMIŞ OLSA BİLE ŞİMDİDEN GİDEN ÜRÜNÜN YERİNE KOYMA MALİYETİNİ (İKAME MALİYETİ) FİYATA YANSITIR.
• BU DURUM, FİİLİ BİR ZAM VEYA KUR ARTIŞI OLMASA DAHİ FİYATLARIN SIRF "BEKLENTİ" NEDENİYLE YUKARI YÖNLÜ KATILAŞMASINA YOL AÇAR.  

3. PAZAR YAPISI VE OLİGOPOL EĞİLİMLER  

PERAKENDE SEKTÖRÜNDE VEYA GIDA TEDARİK ZİNCİRİNDE PAZAR PAYININ BELİRLİ VE AZ SAYIDA BÜYÜK AKTÖRDE TOPLANMASI, REKABET BASKISINI AZALTABİLİR.  

REKABETİN ZAYIFLADIĞI PİYASALARDA FİRMALAR, GİRDİ MALİYETLERİ DÜŞSE VEYA SABİT KALSA BİLE FİYAT İNDİRMEYE GİTMEZ YA DA ARTIŞLARI BİRLİKTE SÜRDÜREBİLİR.  

ÖZETLE, TANIMLADIĞIMIZ DURUM SADECE MAKROEKONOMİK VERİLERLE (DÖVİZ, HAMMADDE VB.) DEĞİL, PİYASADAKİ FİYATLAMA ETİĞİ, DENETİM EKSİKLİĞİ VE BOZULAN PİYASA ALGISIYLA DOĞRUDAN İLİŞKİLİDİR.  

AV. FATİH KELEŞ

13/08/2026