TÜRKİYE’DE ADALET TEŞKİLATININ TEMELLERİ, TBMM’NİN AÇILIŞI VE CUMHURİYET’İN İLANIYLA BİRLİKTE KURUMSAL BİR YAPIYA BÜRÜNMÜŞTÜR. 1920’DEKİ İLK MECLİS HÜKÜMETİ DÖNEMİNDE "ADLİYE VEKÂLETİ" ADIYLA KURULAN BU MAKAM, 1923 YILINDA CUMHURİYET’İN İLANIYLA MODERN TÜRKİYE CUMHURİYETİ ADALET BAKANLIĞINA DÖNÜŞMÜŞTÜR.
BU REHBER YAZIMIZDA, TBMM HÜKÜMETİ DÖNEMİNDEN BAŞLAYARAK GÜNÜMÜZE KADAR GÖREV YAPMIŞ TÜM ADALET BAKANLARINI KRONOLOJİK OLARAK BİR ARAYA GETİRDİK.
🏛️ TBMM ADLİYE VEKİLLERİ DÖNEMİ (1920 - 1923)
CUMHURİYET İLAN EDİLMEDEN ÖNCE, ANKARA’DAKİ BÜYÜK MİLLET MECLİSİ HÜKÜMETİ (İCRA VEKİLLERİ HEYETİ) BÜNYESİNDE GÖREV YAPAN ADLİYE VEKİLLERİ ŞU ŞEKİLDEDİR:
- CELALETTİN ARİF (3 MAYIS 1920 - 30 MART 1921) – TBMM DÖNEMİNİN İLK ADLİYE VEKİLİDİR.
- YUSUF KEMAL TENGİRŞENK (30 MART 1921 - 19 MAYIS 1921)
- REFİK ŞEVKET İNCE (19 MAYIS 1921 - 19 MAYIS 1922)
- AHMET RİFAT ÇALIK (19 MAYIS 1922 - 14 MART 1923)
- MEHMET SEYİT BEY (14 MART 1923 - 27 EKİM 1923)
🇹🇷 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİ (1923 - 1960)
29 EKİM 1923’TE CUMHURİYET’İN İLANINDAN ASKERİ MÜDAHALEYE KADAR GEÇEN SÜREÇTE GÖREV YAPAN ADALET BAKANLARI:
- MEHMET SEYİT BEY (30 EKİM 1923 - 6 MART 1924) – TÜRKİYE CUMHURİYETİ’NİN İLK RESMİ ADALET BAKANIDIR.
- MUSTAFA NECATİ UĞURAL (6 MART 1924 - 22 KASIM 1924)
- MAHMUT ESAT BOZKURT (22 KASIM 1924 - 27 EYLÜL 1930) – TÜRK HUKUK DEVRİMİNİN MİMARI OLARAK KABUL EDİLİR.
- YUSUF KEMAL TENGİRŞENK (27 EYLÜL 1930 - 23 MAYIS 1933)
- ŞÜKRÜ SARACOĞLU (23 MAYIS 1933 - 11 KASIM 1938)
- HİLMİ URAN (11 KASIM 1938 - 3 OCAK 1939)
- TEVFİK FİKRET SILAY (3 OCAK 1939 - 3 NİSAN 1939)
- ALİ FETHİ OKYAR (3 NİSAN 1939 - 12 MART 1941)
- HASAN SAFYETTİN MENEMENCİOĞLU (12 MART 1941 - 9 MART 1942)
- ALİ RIZA TÜREL (9 MART 1942 - 9 MART 1943)
- MÜMTAZ ÖKMEN (9 MART 1943 - 7 AĞUSTOS 1946)
- ŞİNASİ DEVRİN (7 AĞUSTOS 1946 - 10 EYLÜL 1947)
- ALİ RIZA ERTEN (10 EYLÜL 1947 - 10 HAZİRAN 1948)
- FUAT SİRMEN (10 HAZİRAN 1948 - 22 MAYIS 1950)
- HALİL ÖZYÖRÜK (22 MAYIS 1950 - 9 MART 1951)
- RÜKNEDDİN NASUHİOĞLU (9 MART 1951 - 10 KASIM 1953)
- OSMAN ŞEVKİ ÇİÇEKDAĞ (10 KASIM 1953 - 9 ARALIK 1955)
- HÜSEYİN AVNİ GÖKTÜRK (9 ARALIK 1955 - 25 KASIM 1957)
- ESAT BUDAKOĞLU (25 KASIM 1957 - 3 NİSAN 1960)
- CELAL YARDIMCI (3 NİSAN 1960 - 27 MAYIS 1960)
⏳ 1960 - 1980 DÖNEMİ
SİYASİ DALGALANMALARIN VE GEÇİŞ HÜKÜMETLERİNİN YAŞANDIĞI BU DÖNEMDEKİ BAKANLAR KURULU LİSTESİ:
- ABDULLAH PULAT GÖZÜBÜYÜK (30 MAYIS 1960 - 27 AĞUSTOS 1960)
- AMİL ARTUS (27 AĞUSTOS 1960 - 5 OCAK 1961)
- EKREM TÜZEMEN (5 OCAK 1961 - 4 ŞUBAT 1961)
- KEMAL TÜRKOĞLU (4 ŞUBAT 1961 - 2 MART 1961)
- AMİL ARTUS (2 MART 1961 - 20 KASIM 1961)
- SAHİR KURUTLUOĞLU (20 KASIM 1961 - 25 HAZİRAN 1962)
- ABDÜLHAK KEMAL YÖRÜK (25 HAZİRAN 1962 - 25 ARALIK 1963)
- MEHMET REŞAT ÖZARDA (25 ARALIK 1963 - 20 ŞUBAT 1965)
- İRFAN BARAN (20 ŞUBAT 1965 - 31 TEMMUZ 1965)
- HASAN DİNÇER (31 TEMMUZ 1965 - 27 EKİM 1969)
- YUSUF ZİYA ÖNDER (27 EKİM 1969 - 26 MART 1971)
- HASAN DİNÇER (26 MART 1971 - 11 ARALIK 1971)
- SUAT BİLGE (11 ARALIK 1971 - 22 MAYIS 1972)
- HİDAYET AYDINER (22 MAYIS 1972 - 15 NİSAN 1973)
- YUSUF ZİYA ÖNDER (15 NİSAN 1973 - 26 OCAK 1974)
- FEHMİ ALPARSLAN (26 OCAK 1974 - 17 KASIM 1974)
- HAYRİ MUMCUOĞLU (17 KASIM 1974 - 31 MART 1975)
- İSMAİL MÜFTÜOĞLU (31 MART 1975 - 11 NİSAN 1977)
- ZEYYAD BAYKARA (11 NİSAN 1977 - 21 HAZİRAN 1977)
- SELÇUK ERVERDİ (21 HAZİRAN 1977 - 21 TEMMUZ 1977)
- NECMETTİN CEVHERİ (21 TEMMUZ 1977 - 5 OCAK 1978)
- MEHMET CAN (5 OCAK 1978 - 12 KASIM 1979)
- ÖMER UCUZAL (12 KASIM 1979 - 12 EYLÜL 1980)
📈 1980 - 2000 DÖNEMİ
1980 ASKERİ MÜDAHALESİ SONRASINDAKİ YAPILANMA VE 90’LI YILLARIN KOALİSYON HÜKÜMETLERİ DÖNEMİ:
- CEVDET MENTEŞ (21 EYLÜL 1980 - 8 ŞUBAT 1983)
- RIFAT BAYAZIT (13 ŞUBAT 1983 - 13 MAYIS 1983)
- KAZIM AYDOĞAN (21 MAYIS 1983 - 13 ARALIK 1983)
- NECAT ELDEM (13 ARALIK 1983 - 17 EKİM 1986)
- HALİL ERTEM (17 EKİM 1986 - 16 EYLÜL 1987)
- OLTAN SUNGURLU (16 EYLÜL 1987 - 21 ARALIK 1987)
- MEHMET TOPAÇ (21 ARALIK 1987 - 26 HAZİRAN 1989)
- OLTAN SUNGURLU (26 HAZİRAN 1989 - 23 HAZİRAN 1991)
- ŞAKİR ŞEKER (23 HAZİRAN 1991 - 29 AĞUSTOS 1991)
- SUAT BİLGE (29 AĞUSTOS 1991 - 20 KASIM 1991)
- SEYFİ OKTAY (20 KASIM 1991 - 27 TEMMUZ 1994)
- MEHMET MOĞULTAY (27 TEMMUZ 1994 - 21 EKİM 1995)
- BEKİR SAMİ DAÇE (21 EKİM 1995 - 30 EKİM 1995)
- FİRUZ ÇİLİNGİROĞLU (30 EKİM 1995 - 6 MART 1996)
- MEHMET AĞAR (6 MART 1996 - 28 HAZİRAN 1996)
- ŞEVKET KAZAN (28 HAZİRAN 1996 - 30 HAZİRAN 1997)
- OLTAN SUNGURLU (30 HAZİRAN 1997 - 4 AĞUSTOS 1998)
- HASAN DENİZKURDU (4 AĞUSTOS 1998 - 11 OCAK 1999)
- SELÇUK ÖZTEK (11 OCAK 1999 - 28 MAYIS 1999)
- HİKMET SAMİ TÜRK (28 MAYIS 1999 - 5 AĞUSTOS 2002)
💻 MODERN DÖNEM VE GÜNÜMÜZ (2000’LERDEN GÜNÜMÜZE)
TÜRKİYE’NİN YAKIN SİYASİ TARİHİNE DAMGA VURAN VE SEÇİM DÖNEMLERİNDE TARAFSIZ BAKANLARIN DA GÖREV ALDIĞI MODERN DÖNEM LİSTESİ:
- AYSEL ÇELİKEL (5 AĞUSTOS 2002 - 18 KASIM 2002)
- CEMİL ÇİÇEK (18 KASIM 2002 - 8 MAYIS 2007)
- FAHRİ KASIRGA (8 MAYIS 2007 - 29 AĞUSTOS 2007) – SEÇİM DÖNEMİ TARAFSIZ BAKAN.
- MEHMET ALİ ŞAHİN (29 AĞUSTOS 2007 - 1 MAYIS 2009)
- SADULLAH ERGİN (1 MAYIS 2009 - 8 MART 2011)
- AHMET KAHRAMAN (8 MART 2011 - 6 TEMMUZ 2011) – SEÇİM DÖNEMİ TARAFSIZ BAKAN.
- SADULLAH ERGİN (6 TEMMUZ 2011 - 25 ARALIK 2013)
- BEKİR BOZDAĞ (25 ARALIK 2013 - 7 MART 2015)
- KENAN İPEK (7 MART 2015 - 24 KASIM 2015) – SEÇİM DÖNEMİ TARAFSIZ BAKAN.
- BEKİR BOZDAĞ (24 KASIM 2015 - 19 TEMMUZ 2017)
- ABDULHAMİT GÜL (19 TEMMUZ 2017 - 29 OCAK 2022)
- BEKİR BOZDAĞ (29 OCAK 2022 - 4 HAZİRAN 2023)
- YILMAZ TUNÇ (4 HAZİRAN 2023 - 11 ŞUBAT 2026)
- AKIN GÜRLEK (11 ŞUBAT 2026 - GÜNÜMÜZ) – MEVCUT ADALET BAKANI OLARAK GÖREVİNİ SÜRDÜRMEKTEDİR.
🔍 BLOG NOTU VE ÖZET
TÜRKİYE’NİN ADALET TARİHİ BOYUNCA BU MAKAMDA OTURAN İSİMLER; CEZA KANUNLARININ MODERNLEŞMESİNDEN, ADLİYE SARAYLARININ KURUMSALLAŞMASINA KADAR PEK ÇOK BÜYÜK REFORMA İMZA ATMIŞTIR. ÖZELLİKLE MAHMUT ESAT BOZKURT DÖNEMİ, BUGÜN KULLANDIĞIMIZ PEK ÇOK TEMEL HUKUK METNİNİN ALTYAPISININ HAZIRLANDIĞI DÖNEM OLMASI AÇISINDAN KRİTİK ÖNEME SAHİPTİR.
NOT: LİSTENİN DOĞRULUĞU T.C. ADALET BAKANLIĞI RESMİ ARŞİVLERİ TEMEL ALINARAK GÜNCELLENMİŞTİR.
0 Yorumlar