TÜRKİYE'DE ADALET KAVRAMI VE YARGI SİSTEMİNİN İŞLEYİŞİ, HEM TEORİK YASAL MEVZUATLAR HEM DE PRATİKTEKİ UYGULAMALAR AÇISINDAN ÇOK BOYUTLU, ÜZERİNDE SIKÇA TARTIŞILAN VE TOPLUMUN FARKLI KESİMLERİNDE FARKLI ALGILARA SAHİP OLAN BİR KONUDUR.
BU DURUMU HEM YASAL ALTYAPI HEM DE SİSTEMİN YAPISAL ÖZELLİKLERİ BAKIMINDAN ŞU ŞEKİLDE ELE ALABİLİRİZ:
1. TEORİK VE ANAYASAL ALTYAPI
ANAYASAL DÜZEYDE TÜRKİYE CUMHURİYETİ, KANUN ÖNÜNDE EŞİTLİK VE HUKUK DEVLETİ İLKELERİNE DAYANIR.
YARGI YETKİSİ: ANAYASA'YA GÖRE YARGI YETKİSİ, TÜRK MİLLETİ ADINA BAĞIMSIZ VE TARAFSIZ MAHKEMELERCE KULLANILIR.
KANUNLARIN BAĞLAYICILIĞI: HERKES (BİREYLER, KURUMLAR VE İDARE) KANUNLARA UYMAKLA YÜKÜMLÜDÜR VE İDARİ İŞLEMLERİN TAMAMI YARGI DENETİMİNE TABİDİR.
2. YAPISAL İŞLEYİŞ VE KURUMSALLAŞMA
SİSTEMİN KENDİ İÇİNDE ADALETİN TESİS EDİLMESİ İÇİN GELİŞMİŞ BİR KURUMSAL YAPI VE DENETİM MEKANİZMASI MEVCUTTUR:
ÇOK DERECELİ YARGI SİSTEMİ: YEREL MAHKEMELERİN VERDİĞİ KARARLARIN HATALI OLABİLECEĞİ ÖNGÖRÜLEREK; İSTİNAF (BÖLGE ADLİYE/İDARE MAHKEMELERİ) REHBERLİĞİ VE TEMYİZ (YARGITAY/DANIŞTAY) GİBİ ÜST MAHKEME DENETİMLERİ KURULMUŞTUR.
HAK ARAMA YOLLARI: İÇ HUKUK YOLLARININ TÜKETİLMESİ DURUMUNDA VATANDAŞLARIN ANAYASA MAHKEMESİ'NE BİREYSEL BAŞVURU YAPMA VE AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ'NE (AİHM) GİTME HAKKI YASAL GÜVENCE ALTINDADIR.
3. SİSTEMİN KARŞILAŞTIĞI ZORLUKLAR VE ELEŞTİRİLER
PRATİKTE "ADALETİN VARLIĞI VEYA ETKİNLİĞİ" SORGULANDIĞINDA, EN ÇOK ÖNE ÇIKAN VE SİSTEMİN HIZINI YAVAŞLATAN UNSURLAR ŞUNLARDIR:
GECİKEN ADALET: MAHKEMELERİN ÜZERİNDEKİ AŞIRI İŞ YÜKÜ NEDENİYLE DAVALARIN ÇOK UZUN SÜRMESİ, TOPLUMDA "ADALETİN GECİKTİĞİ" VE BU YÜZDEN ETKİSİNİ KAYBETTİĞİ ALGISINI GÜÇLENDİRMEKTEDİR.
YAPISAL VE TEKNOLOJİK ÇÖZÜMLER: BU İŞ YÜKÜNÜ AZALTMAK İÇİN SİSTEME ARABULUCULUK GİBİ ALTERNATİF ÇÖZÜMLER VE UYAP GİBİ DİJİTAL ADALET ALTYAPILARI ENTEGRE EDİLEREK SÜREÇLER HIZLANDIRILMAYA ÇALIŞILMAKTADIR.
ÖZETLE; TÜRKİYE'DE GÜÇLÜ VE KÖKLÜ BİR HUKUKİ MEVZUAT İLE KURUMSAL ALTYAPI VARDIR. ANCAK BU MEVZUATIN SAHADA, HER DOSYADA AYNI HIZDA VE TOPLUMUN TÜM KESİMLERİNİ TAM ANLAMIYLA TATMİN EDECEK BİR BİÇİMDE UYGULANIP UYGULANMADIĞI, KİŞİSEL DENEYİMLERE, DOSYANIN NİTELİĞİNE VE DÖNEMSEL GELİŞMELERİNE GÖRE FARKLI YORUMLANMAKTADIR.
AV. FATİH KELEŞ
0 Yorumlar